Tegenwoordig stap je de supermarkt in en kun je, zonder een enkel woord te wisselen, je dagelijkse boodschappen doen. Of je maakt een rondje door het park, waar veel mensen met een koptelefoon rondlopen in hun eigen wereld. Nederland wordt steeds individualistischer, althans zo lijkt het als je om je heen kijkt. Ook het CBS onderstreept de gevolgen hiervan: in 2024 werd geconstateerd dat zo’n 46,2% van de Nederlandse bevolking zich eenzaam voelt. Met Buren voor Buren willen we kijken hoe we deze verandering kunnen ombuigen, hoe we binnen onze wijk juist naar elkaar om blijven kijken.
Niet alleen eenzaamheid komt in grote aantallen voor; het CBS wijst uit dat Nederland ook steeds sneller vergrijst. In december werd bekendgemaakt dat onze bevolking voor het eerst meer 65-plussers telt dan jongeren tot 20 jaar. Deze vergrijzing gaat gepaard met verschillende gevolgen, waaronder een toenemende eenzaamheid. Inwoners willen namelijk langer in hun eigen woning blijven wonen, maar wijken zijn hier vaak niet op ingericht. Daarnaast neemt het aantal mantelzorgers steeds verder af. Niet voor iedereen is het vanzelfsprekend dat vrienden of familie vaker paraat kunnen staan. Juist daarom is het waardevol wanneer ondersteuning eerder binnen de buurt plaatsvindt; zo wordt de druk op vrienden en familie verminderd en verdeeld over degenen die dichtbij wonen.
Niet alleen de druk op naasten neemt toe door de vergrijzing. Door deze ontwikkeling stijgt ook de vraag naar medische, praktische en sociale hulp. De gevolgen hiervan raken eveneens gemeenten, doordat er steeds meer vragen binnenkomen die urgentie vereisen. Hierdoor moeten andere hulpvragen en bijbehorende financiering vaker op zich laten wachten.
Het is dan ook niet vreemd dat buurtzorgcirkels een steeds grotere rol innemen binnen Nederland. Dit zijn initiatieven die ontstaan vanuit de eigen wijk, die zich bewust proberen los te maken van de beperkte capaciteit van de gemeente. Het is namelijk de bedoeling dat een buurtzorgcirkel zichzelf kan dragen, aangezien het draait om het handelen vanuit de mens zelf. Juist hierdoor kan eenzaamheid worden verminderd en ontstaat er een sterker gevoel van saamhorigheid met de mensen in de buurt.
Iemand die openstaat voor een buurtzorgcirkel, is verbinder Inge uit Vleuterweide. Zij is volop bezig met het opzetten van een buurtzorgcirkel. “Ik wil mijn tijd graag invullen door iets te betekenen voor de medemens,” vertelt ze. “Daarom kwam ik al snel uit bij vrijwilligerswerk. Ik vind het leuk om anderen te helpen of om samen iets op te zetten.”
Inge vertelt hoe het is om vrijwilligerswerk te doen voor Buren voor Buren. “Ik ben vol frisse moed begonnen. Ik ben veel aan het flyeren, maar ik drink ook koffie bij mensen thuis. Als ik bij hen binnenkom, luister ik vooral naar hun verhaal. Zo ontdek ik wat de vraag en het aanbod in de buurt is.” Juist dat luisteren vindt Inge het mooiste onderdeel van haar rol; haar ogen lichten op wanneer ze vertelt over de verhalen van anderen. Ze is altijd al geïnteresseerd geweest in mensen en hun verhalen. Zo kon ze zich vroeger verliezen in boeken en had ze oog voor de mensen om haar heen. Haar nieuwsgierigheid komt binnen de buurtzorgcirkel volledig tot zijn recht. Door zich open te stellen als verbinder, brengt ze mensen samen. Het zoeken naar iemands talent of bereidheid blijkt vaak de sleutel tot verbinding.
Ook spreekt Inge over de ondersteuning die ze ervaart binnen Buren voor Buren. Sinds mei is er een projectleider aangesteld: Sonja Loman. Over haar vertelt Inge: “Haar enthousiasme werkt aanstekelijk. Dat heb ik echt nodig, en dat doet zij heel goed.” In gesprek met Sonja wordt al snel duidelijk waarom. Na meer dan twintig jaar in de ggz heeft zij de overstap naar de welzijnssector gemaakt: burenhulp, werken in de wijk en positieve gezondheid. “Buren voor Buren past bij mij, omdat de focus ligt op elkaar helpen,” vertelt Sonja. “Ik kan mensen met elkaar verbinden en zo de vraag naar zorg verminderen, gewoon in mijn eigen buurt.”
De vraag naar de zorg wordt door buurtzorgcirkels verminderd op verschillende manieren. Het stelt mensen in staat langer zelfstandig thuis te wonen en zich veiliger te voelen in hun woonomgeving, simpelweg omdat ze weten dat er iemand voor hen is. Daarnaast vervagen binnen een buurtzorgcirkel de rollen van vrager en ontvanger, waardoor het idee van gelijkwaardigheid wordt versterkt. Iedereen kan op verschillende momenten iets betekenen. Ook Sonja merkte dit in haar eigen buurtzorgcirkel. Zij stond aan de basis, maar wilde bewust niet de verbindende rol op zich nemen, omdat dit al haar werk is. Toen zij dit aangaf, nam iemand anders uit de buurt het initiatief. “Ze twijfelde eerst over haar bijdrage,” vertelt Sonja, “maar stelde uiteindelijk haar huis open voor bijeenkomsten. Ze wilde wel gastvrouw zijn van de cirkel. Ze zorgde namelijk voor koffie, thee en zelfs zelfgebakken koekjes.”
Zo wordt in buurtzorgcirkels zichtbaar dat ieder zijn eigen talent heeft. Juist door meer naar elkaar om te kijken, zal eenzaamheid afnemen binnen de wijk. Inge geeft aan dat zij het moeilijk vindt om te zien hoe mensen steeds meer op zichzelf gericht leven. Haar energie als verbinder is dan ook merkbaar in het dagelijks leven. Zo spreekt zij tijdens het wandelen mensen aan, of ze nu een koptelefoon dragen of niet, waaruit verschillende wandelvriendschappen zijn ontstaan. Daarnaast zit ze – naar aanleiding van de gesprekken voor de buurtzorgcirkels – in een koor, omdat een van haar buurtgenoten haar hiervoor uitnodigde.
Zo wordt zichtbaar dat het tegengaan van eenzaamheid niet één vorm kent, iedereen kan binnen een buurt zijn eigen waardevolle bijdrage leveren.
De afbeelding bij dit artikel is van OpenClipart-Vectors via Pixabay
